MODERN MARGARİN

Türkiye Trans Yağsız Dönemde Öncü

Margarinden Modern Margarin’e

Trans yağın kalp sağlığı için risk oluşturduğunun bilimsel olarak gösterilmesinin ardından 2000 yılından başlayarak Türkiye’deki büyük margarin üreticileri dünyadaki en gelişmiş üretim teknolojilerini uygulamaya başlamış ve üretilen margarinlerde trans yağ oranı %1’in altına indirilmiştir.

1995 yılından itibaren gelişmiş ülkelerde olduğu gibi Türkiye’de de margarin sektörü, değişen algılama ve bilimsel bilgileri göz önüne alarak kendini düzenleme yoluna gitmiştir. Trans yağ sorununun çözülmesi çalışmaları, 1995’te Türkiye’de de başlamış, üretici firmaların üstlendiği ciddi üretim teknolojisi yatırımları sayesinde, 2000 yılında bazı büyük firmalar bazı ürünlerinde trans yağsız üretimi başarmışlardır. Üretici firmaların genelinde tüm margarinlerde trans yağ sorununun çözülmesi için bu tarihten başlayan bir geçiş süreci yaşanmış ve bu süreç 2006’da tamamlanmıştır.

2006 yılından başlayarak da Türkiye’de margarin sanayinin yaklaşık %90’ından fazlasını temsil eden MÜMSAD üyesi firmalar %1’in altında trans yağ içeren “trans yağsız” margarin üretimine tamamen geçmişlerdir. Bu teknolojik gelişme, doğrudan fabrika üretimini etkileyip, tüketiciye sunum noktasına kadar soğuk zincirin kırılmamasını sağlamayı gerektirdiğinden ancak büyük yatırımlarla mümkün olabilmektedir. Türkiye’de trans yağsız margarin (%1’in altında trans yağ içeren) üretimi MÜMSAD (Mutfak Ürünleri ve Margarin Sanayicileri Derneği) üyesi olan firmalarda aranan ilk şarttır. Türkiye’de MÜMSAD üyesi kuruluşlar (Marsa, Unilever, Ülker, Küçükbay) tarafından üretilen margarinlerde (Sana, Bizim, Teremyağ, Halk, Becel, Sabah, Yayla, Evin, Kalbim, Luna, Luna Tereyağı Ötesi, Hüner, Becel Proactiv, Kalbim Benecol, Orkide) sadece ayçiçek, soya, pamuk, kanola, palm ve türevleri gibi bitkisel yağlar kullanılmaktadır. Bu nedenle ne kolesterol ne de trans yağ içerirler.

Margarinin kompozisyonu genellikle ulusal standartlara ve margarin çeşidine bağlı olarak değişmektedir.

Türkiye’de Margarin Regulasyonları

Türkiye’de margarin regülasyonları şu evrelerden geçmiştir:

İlk kez 1930larda yayınlanan Gıda Maddeleri Tüzüğü ile Türkiye’de gıda maddelerinin tümünün üretimi yönlendirme ve kontrol altına alınmış, bu tüzük daha sonra bazı küçük değişiklikler geçirmiştir.

Margarinler hakkındaki ilk önemli çalışma ise 1974 yılında yayınlanan TSE 2812 sayılı bitkisel margarin standartıdır. Bitkisel margarin üretimi 1974 yılından 2008 yılına kadar bu standartta yapılan bazı değişikliklerle kontrol edilmiştir. Bu standarda göre bitkisel margarin “çeşitli bitkisel yağların kısmi olarak hidrojene edilmeleri neticesinde elde edilen sertleştirilmiş rafine yağlardan veya bu yağlara çeşitli rafine bitkisel yağların karıştırılmasından elde edilen ve içerisinde emülsiyon halinde su ve/veya pastörize fermente yağsız süt, pastörize taze süt, süttozu ve peynir altı suyu tozu ile katkı maddeleri bulunabilen mamuldür” şeklinde tanımlanmaktadır. Bu standarda göre margarin en az %82 yağ, en fazla %16 su ve süt içermelidir. 2008 yılında ise AB mevzuatına uyumlu kodeks çalışmaları sonucunda “Sürülebilir Yağlar/Margarin Ve Yoğun Yağlar Tebliği” yayınlanmıştır. Bu tebliğe göre ise etiketinde detaylarının belirtilmesi suretiyle farklı oranlarda yağ ihtiva eden margarinlerin üretimi mümkündür. Ülkemizde bugünün paket margarinleri genelde %70, kase margarinleri ise %60 oranında yağ içermektedir.

MÜMSAD üyesi margarin firmaları (Türkiye margarin pazarının yaklaşık %90’ını oluşturmaktadır) trans yağsız (%1’den az trans yağ içeren) margarin üretimini 2006’da gerçekleştirmişlerdir. Bu tarihten sonra MÜMSAD “ürünlerimizde trans yağ yoktur” ibaresini kullanmak üzere gerekli yasal izinlerin alınması için ülkemizde tüm gıdaların üretim izinlerini verme yetkisine sahip Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı nezdinde girişimde bulunmuştur. Bakanlık 2007 yılı Ağustos ayında etiketleme tebliğini değiştirerek %1’in altında trans yağ içeren ürünlerde “trans yağ yoktur” denilebileceğini kabul etmiştir.

Trans yağ yoktur logosunun patenti MÜMSAD tarafından alınmıştır. Bu logoyu kullanan MÜMSAD üyesi firmalara ait ürünlerin trans yağ içeriği MÜMSAD tarafından firmalardan bağımsız olarak otokontrol yöntemiyle takip edilmektedir.

Modern Margarinin Özellikleri Nelerdir?

  • Tamamen bitkisel yağlar içerir
  • Kolesterol içermez
  • Trans Yağ içermez (< %1)
  • Kase margarinler tıpkı çeşitli sıvı yağlar gibi % 14-17 oranlarında doymuş yağ içerir.
  • 10 gramı 54 Kcal enerji verir.

Dünyada Margarinin Durumu

Avrupa Birliği

  • Tartışma devam ediyor, trans yağ oranı <2%

Amerika Birleşik Devletleri

  • FDA “kısmi hidrojenasyon” sürecini güvenilir listesinden çıkardı (2015)
  • Trans yağsız döneme geçiş: 2018

Türkiye

  • 2000’lerde teknoloji geliştirme
  • Endüstri inisiyatifi ile trans yağsız dönem, 2006 sonu ( < %1)
  • Trans yağ AB’de tartışılanın yarısı kadar
  • ABD’nin 11 yıl önündeyiz